Çayla Göz Banyosu Nasıl Yapılır? Bir Antropoloğun Kültürel Bakışıyla Gözün Ritüeli Bir antropolog olarak beni en çok büyüleyen şey, insanların gündelik alışkanlıklarını nasıl kültürel sembollere dönüştürdüğüdür. “Çayla göz banyosu” da bu tür pratiklerden biridir. Kimi için doğal bir tedavi yöntemi, kimi içinse kuşaktan kuşağa aktarılan bir geleneksel ritüel. Sorunun kendisi – “Çayla göz banyosu nasıl yapılır?” – aslında sadece bir sağlık önerisini değil, bir toplumun doğayla, bedenle ve bilgiyle kurduğu ilişkiyi anlamamızı sağlar. Çünkü her damla çay, aynı zamanda kültürel bir hafızayı taşır. Ritüelin Kökeni: Çayın Tıbbi ve Manevi Yolculuğu Antropolojik olarak çayın tarihine baktığımızda, onun yalnızca bir içecek değil,…
12 YorumKategori: Makaleler
Tepegöz’ün Diğer Adı Nedir? Kiklop, Polyphemos ve Dede Korkut’un Tek Gözlü Devi Tepegöz, Türk ve özellikle Oğuz anlatı geleneğinde tek gözlü bir dev olarak bilinir. “Diğer adı” dendiğinde, iki karşılık öne çıkar: Kiklop (Cyclops) ve bu tipin Antik Yunan’daki en ünlü bireysel örneği Polyphemos. Türkçe söz varlığında Tepegöz’ün eşdeğeri “tek gözlü dev” iken, antik metinlerdeki sınıflandırma kiklop başlığına karşılık gelir; Polyphemos ise özel isimdir ve Odysseia’daki ünlü mağara sahnesinin sahibidir. Bu bağ, karşılaştırmalı mitoloji çalışmalarında sıkça ele alınır. :contentReference[oaicite:0]{index=0} Tarihsel Arka Plan: Ortak Motifin Uzun Yolculuğu Tek gözlü dev motifi, Akdeniz’den Orta Asya’ya uzanan geniş bir coğrafyada görülür. Antik Yunan’da…
10 YorumGökçeada Nasıl Bir Ada? Gücün, Kimliğin ve Vatandaşlığın Kesişiminde Bir Toplumsal Laboratuvar Bir siyaset bilimci olarak her zaman şu soruyu sorarım: Bir mekân, toplumsal ilişkilerin aynası olabilir mi? Devletin, kurumların, bireylerin ve cinsiyetlerin güç ilişkilerinde nasıl konumlandığını anlamak için bazen büyük başkentlere değil, küçük adalara bakmak gerekir. Gökçeada, tam da bu noktada bir laboratuvar gibidir; hem coğrafi hem de sosyopolitik bir sınır alanı. Burada doğa, devlet, vatandaş ve kimlik iç içe geçer; iktidar ilişkileri yalnızca merkezden değil, adanın kendisinden de şekillenir. Bir Mekân Olarak Gökçeada: Sınırların İçinde Bir Özerklik Arayışı Türkiye’nin en batısındaki bu ada, tarih boyunca farklı iktidar biçimlerinin…
8 YorumHanehalkı Nasıl Yazılır? — Yazım Kargaşasına Artık Bir Son Verelim Kısa cevap: Resmî ve yerleşik terim olarak “hanehalkı” bitişik yazılır. Gündelik dilde “hane halkı” ikilemesini görebilirsiniz ama bir metin içinde tek yazım tercihini duyurup tutarlı kalmak en doğrusu. “Hanehalkı mı, hane halkı mı?” sorusuyla yıllardır didişiyoruz. Peki bu bir imla kaprisi mi, yoksa metinlerimizin güvenilirliğini doğrudan etkileyen bir tutarlılık testi mi? Neden Bu Kadar Karıştı? (Ve Neden Umursamalıyız?) Çünkü aynı kavram iki farklı dünyada yaşıyor: Dil kılavuzlarının ihtiyatlı, kurala bağlı dünyası ve kamu istatistiklerinin yerleşik terim evreni. Ekonomi ve istatistik alanında “household” karşılığı terimleşmiş biçimle kullanılıyor ve kurum pratiği, yazımı…
6 YorumGlobal İletişim Ne Demek? Felsefi Bir Bakış İletişim, insan varoluşunun temelidir. Fakat “global iletişim” dediğimizde yalnızca teknik bir bilgi aktarımını değil, aynı zamanda insanlığın kaderini şekillendiren, kültürleri birbirine dokunduran ve düşünceyi sınırların ötesine taşıyan bir fenomeni kastederiz. Filozof gözüyle bakıldığında global iletişim, bir yönüyle ontolojik bir hakikati, bir yönüyle epistemolojik bir meydan okumayı, bir diğer yönüyle de etik bir sorumluluğu içinde barındırır. Ontolojik Perspektif: Varlığın Birlikte Varoluşu Ontoloji açısından global iletişim, insanın dünyadaki “birlikte var olma” halini görünür kılar. Artık varlık, yalnızca lokal bir topluluğa değil, bütün insanlığa ait bir fenomen olarak deneyimlenir. Bir kişinin bir kıtada attığı söz, diğer…
12 YorumGezegenleri İnceleyen Meslek Nedir? Siyasal Gücün Kozmik Haritası Bir siyaset bilimci olarak her sabah dünyaya değil, onun ötesine bakmak gerekir. Çünkü gökyüzü sadece astronomların değil, iktidar arayışındaki insanın da sahnesidir. Gökyüzüne yönelen teleskoplar kadar, yeryüzündeki iktidar ilişkilerini anlamaya çalışan zihinler de benzer bir merakla hareket eder: kimin gücü nerede başlar, nerede biter? İşte gezegenleri inceleyen meslek olan astronomi, yalnızca evrenin düzenini değil, aynı zamanda insanın toplumsal düzen arayışını da simgeler. Peki, bu kozmik merakın siyasetle ne ilgisi vardır? Bilimsel Merak ve Siyasi Kurumlar Astronomi, gök cisimlerini ve evrenin yapısını inceleyen bilim dalıdır. Ancak bir siyaset bilimci gözünden bakıldığında, bu sadece…
12 Yorum“Havai hat nerede kullanılır?”—Bilimin merceğinden gündelik hayatımıza bakış Bir sabah yürüyüşüne çıktığınızda, başınızı kaldırıp gökyüzüne baktığınızda göze çarpan o uzun kablolar dikkatinizi çekmiştir. İnce direkler arasında uzanan bu hatlar, çoğu zaman farkına bile varmadığımız ama hayatımızın merkezinde duran bir sistemin parçasıdır: havai hatlar. Peki bu hatlar nerelerde, hangi amaçlarla kullanılıyor? Gelin, bilimin ışığında ama samimi bir sohbet tonuyla bu sorunun cevabını birlikte arayalım. Havai hat nedir? Basitçe söylemek gerekirse, havai hat, elektrik enerjisinin, haberleşme sinyallerinin ya da bazı özel endüstriyel iletimlerin direkler üzerinde taşınmasını sağlayan açık hatlardır. Yani enerji ve bilgi, yer altına gömülmeden, gökyüzüyle temas eden bir güzergâhta ilerler.…
6 YorumHamlaşmak Nedir, Anlamı? “Piştikçe Soruyu Değiştiren” Bir Kavram İtiraf edeyim: “Hamlaşmak” kelimesiyle ilk tanıştığımda içimde hem bir huzursuzluk hem bir merak uyandı. Sanki dilin kıyısında unutulmuş bir taş; dokundukça suya farklı halkalar gönderiyor. Arkadaş masasında da, şirket toplantısında da, stüdyoda da aynı şeyi fark ettim: Hamlaşmak yalnızca bir “geri gidiş” değil; bazen durmanın, bazen tembelliğin, bazen de konforun üstümüze çöktüğü anların adı. Bugün bu kelimeyi çıplak hâliyle masaya yatırıyoruz. Kısa tanım: Hamlaşmak; “ham” (olgunlaşmamış, işlenmemiş) hâline dönmek ya da o hâlde kalmak demektir. Kişide beceri körelmesi, kurumda yenilikten uzaklaşma, kültürde yüzeyselleşme olarak görünür. Hamlaşmayı anlamak; kökenini (ham ↔ pişmek), bugünkü…
10 YorumGerdan Ne İşe Yarar? Antropolojik Bir Perspektiften Kültürel Simgeler ve Kimlikler Üzerine Bir Analiz Kültürler, tarih boyunca toplumların dünyayı nasıl algıladıklarını, nasıl organize olduklarını ve kimliklerini nasıl inşa ettiklerini belirleyen güçlü yapılar olmuştur. Her bir kültür, kendine has ritüeller, semboller ve pratikler aracılığıyla bu kimlikleri pekiştirir. Gerdan, bir takı olmanın ötesinde, antropolojik açıdan incelendiğinde, bir kültürün estetik ve sosyal yapılarını anlamamıza yardımcı olabilecek çok daha derin bir sembol taşır. Antropologlar, farklı kültürlerdeki gerdan takılarının ve benzer öğelerin anlamlarını incelediklerinde, yalnızca estetik veya süsleyici bir öğeden daha fazlasıyla karşılaşırlar. Bu yazıda, gerdan takılarının toplumlar ve bireyler üzerindeki etkilerini, ritüeller, semboller ve…
6 YorumCinlerin Atası Can Kimdir? Tarihsel Bir Yolculuk Geçmiş, yalnızca zamanın birikimi değil, aynı zamanda bugünümüzün temel taşlarını oluşturan bir yapboz gibi. Her toplum, geçmişten izler taşır; ancak bu izlerin ne kadarını ve nasıl gördüğümüz, zamanla şekillenen bakış açımıza bağlıdır. Tarihçi olarak geçmişi anlamaya çalışırken, sadece olayları bir araya getirmek değil, bu olayların halkların ve inançların üzerindeki etkilerini de irdelemek gerekir. Bugün, çok farklı şekillerde karşımıza çıkan bir kavramdan bahsedeceğiz: Cinler. Ancak, sadece cinlerin ne olduklarını değil, aynı zamanda onların atası olarak kabul edilen Can karakterini de anlamaya çalışacağız. Can kimdir? Ve bu figürün tarihsel kökenleri bize ne anlatıyor? Can’ın Tarihsel…
14 Yorum